Razem, a jednak osobno – projekt „Bracia Gierymscy”

W tym roku Muzea Narodowe w Warszawie i Krakowie przypomniały dorobek Maksymiliana i Aleksandra Gierymskich. Ekspozycje, określane mianem projekt Bracia Gierymscy były zwieńczeniem interdyscyplinarnego programu badawczego nad spuścizną artystyczną malarzy – jego efektem jest nie tylko weryfikacja obecnego wiedzy na temat biografii i twórczości braci, ale przede wszystkim wzbogacenie stanu badań nad materią malarską obrazów – kompozycją, warsztatem i technologią.

W Krakowie mogliśmy zobaczyć wystawę Maksymilian Gierymski. Dzieła, inspiracje, recepcja, na której oprócz obrazów i szkiców Maksymiliana zaprezentowano prace, współczesnych artyście malarzy z kręgu monachijskiego; natomiast na ekspozycji w Warszawie – Aleksander Gierymski 1850-1901 pokazano niemalże cały dorobek artysty: obrazy i szkice olejne, szkicownik, drzeworyty wykonane na podstawie rysunków malarza oraz fotografie dokumentujące prace nad obrazami – zdjęcia modeli i rekwizytów.

Twórczość tych artystów poznajemy już w szkole. Któż z nas przy okazji przerabiania powstania styczniowego nie poznał Pikiety powstańczej Maksymiliana, Trąbek żydowskich czy Trumny chłopskiej Aleksandra przy okazji omawiania pozytywizmu? Uczniowie liceów plastycznych może przeżyją krótkotrwałą fascynację Pineta di Villa Borghese w Rzymie czy Parkiem włoskim. I na tym kończy się nasza wiedza – później nawet te, zaistniałe w powszechnej świadomości obrazy giną gdzieś w strumieniu innych – poproszeni o przywołanie polskiego malarza zazwyczaj wymieniamy Matejkę, rzadziej Wyspiańskiego.

Dzięki obu wystawom mogliśmy odkryć twórczość braci Gierymskich na nowo, rozproszone po wielu prywatnych i muzealnych kolekcjach prace, na krótki czas ponownie znalazły się obok siebie.

Szczególnie cennym aspektem warszawskiej ekspozycji było ukazanie pracy malarskiej jako procesu, zwykle zredukowanego do myślnika rozdzielającego daty. Szereg rysunków i szkiców olejnych namacalnie uzmysławia ile pracy poprzedziło powstanie finalnej wersji obrazu, a badania konserwatorskie przekonują, iż nawet te finalne wersje były wielokrotnie zmieniane – w zakresie formatu, kompozycji i kolorystyki. W perfekcjonistycznym, z góry skazanym na porażkę, dążeniu do pokazania prawdy Aleksander Gierymski nieustannie poprawiał obrazy, nigdy będąc zadowolonym z efektu.

Ukłonem w stronę publiczności było przekazanie w multimedialnej formie stanu badań nad warsztatem i technologią. Wykonano je wykorzystując metody nieinwazyjne: analizy w świetle widzialnym, ultrafioletowym, w podczerwieni, w świetle sodowym oraz promieniach rentgenowskich, i metodą spektrometrii fluorescencji rentgenowskiej.

Hermetyczna konserwatorska wiedza przełożona na formę slajdów opatrzonych komentarzem pozwoliła widzom dostrzec w skali makro to co pozostaje niewidzialne przy oglądaniu obrazów z bezpiecznej muzealnej odległości – pociągnięcia pędzla, materię faktury, niedokończone partie obrazu czy nawet odciski linii papilarnych, poznanie jak zmieniała się struktura i kompozycja obrazu.

Mimo, iż organizatorzy zapowiadali wystawy jako wspólny projekt kilka kwestii rozwiązano inaczej, co sprawia, iż można odnieść wrażenie „iż bracia bardziej niż duecie, grają osobno”. Przede wszystkim zastosowano odmienną organizację przestrzeni – z pewnością odmienne losy artystów odcisnęły piętno na aranżacji obu wystaw.

Ekspozycja krakowska miała charakter tradycyjny. Organizatorzy wydzielili w twórczości malarza kilka wątków, a osią spinającą uczynili nowatorskie podejście artysty do pejzażu. Prace Gierymskiego zaprezentowano w otoczeniu obrazów tworców współczesnych artyście, dzięki czemu możemy odczytać inspiracje i oddziaływanie twórczości Maksymiliana na malarzy tzw. szkoły monachijskiej i pejzażystów drugiej połowy XIX wieku. Całości dopełniła kolorystyka wnętrz, utrzymana w gamie szarości i burgundu, podkreślająca kameralny charakter wystawy.

Ekspozycja warszawska sprawia wrażenie bardziej nowoczesnej i ascetycznej. Kolorystyka wnętrz została zredukowana do bieli, czerni i szarości, przestrzeń zaaranżowano w formie wstęgi obejmującej 15 ośmiokątnych pomieszczeń. Przechodząc z jednego pokoju do drugiego przemierzamy drogę artystyczną Aleksandra Gierymskiego, będąc w jednym pokoju widzimy już to co czeka nas w następnym.

W odmienny sposób organizatorzy podeszli do zaprezentowania stanu badań konserwatorskich. W Warszawie uczyniono to w sposób bardziej interaktywny i przyjazny publiczności, w Krakowie pokazano film.

Wystawom towarzyszyły imponujące katalogi – szkoda, iż każdemu z nich nadano odmienny format i szatę graficzną. I chyba to jedyny zarzut jaki można postawić organizatorom.

Maksymilian Gierymski. Dzieła, inspiracje, recepcja (Kraków: 25 kwietnia–10 sierpnia 2014 )
Kurator wystawy: Aleksandra Krypczyk
Aranżacja plastyczna: Jolanta Barnaś

Aleksander Gierymski 1850-1901 (Warszawa: 20 marca–10 sierpnia 2014)
Kurator wystawy: Ewa Micke-Broniarek
Aranżacja plastyczna: Ultra architects: Marcin Kościuch, Tomasz Osięgłowski współpraca:Kamila Dęmbińska, Przemysław Fedorczuk, Łukasz Piszczałka

  • Patrol powstańczy - pikieta 1872-1873, MNW
  • Powstaniec z 1863 roku, około 1869, MNW
  • Maksymilian Gierymski, Krajobraz o wschodzie słońca, 1869, wł. MNW
  • Ulica Kamienne Schodki w Warszawie 1870-1872, MNW
  • Maksymilian Gierymski, Wiosna w małym miasteczku, 1872–1873, wł. Prywatna Państwa Marii i Pawła Dąmbskich
  • Maksymilian Gierymski, Polowanie »par force« na jelenia, 1874, wł. Kunsthalle Kiel
  • Ekspozycja krakowska. Materiały prasowe
  • Aleksander Gierymski.  Materiały prasowe
  • Aleksander Gierymski, Gra w mora, 1874, MNW
  • Aleksander Gierymski, Siesta włoska, 1876-1880, MNW
  • Aleksander Gierymski, Paź florencki, 1884, MNK
  • Aleksander Gierymski, W altanie 1882, MNW
  • Aleksander Gierymski, Fontanna, studium do obrazu "W altanie" 1875-1879, MNK
  • Aleksander Gierymski, Pan w czerwonym fraku studium do obrazu "W altanie" , 1876-1880, MSŁ
  • Aleksander Gierymski, Altana, studium II 1876-1880, MNW
  • Aleksander Gierymski, Ksiądz w rozmowie z panem we fraku, ok. 1876-1880, MNW
  • Aleksander Gierymski, Święto trąbek I, 1884, MNW
  • Aleksander Gierymski, Żydówka z cytrynami, 1881, MŚK
  • Aleksander Gierymski, Żydówka z pomarańczami, ok. 1880-1881, MNW
  • Aleksander Gierymski, Brama na Starym Mieście, 1883, MSŁ
  • Aleksander Gierymski, Anioł Pański, 1890, MNW
  •  	Most w Monachium Ok. 1890. Olej na płótnie. 80 x 61 cm. Muzeum Narodowe w Warszawie.
  • Aleksander Gierymski, Piazza Colonna w Rzymie w nocy, 1895, LGS
  • Aleksander Gierymski, Wieczór nad Sekwaną 1892-1893, MNW
  • Aleksander Gierymski, Wieczór nad Sekwaną, 1893, MNK
  • aleksander Gierymski, Wnętrze bazyliki św. Marka w Wenecji, 1899, MNW
  • Aleksander Gierymski, Ogród włoski, 1895-1897, MŚK
  • Aleksander Gierymski, Pinie przy Villa Borghese w Rzymie, ok.1900, MNK
  • Aleksander Gierymski, Piazza delle Erbe w Weronie, ok. 1900, MNK
  • Aleksander Gierymski, Piazza del Popolo w Rzymie, 1900-1901, MNW
  • Ekspozycja warszawska. Materialy prasowe. Foto. Piotr Ostrowski, Monika Bajkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie


PODZIEL SIĘ

FacebookTab